Građanski nacionalizam ljevice i etnički nacionalizam desnice

Takozvani “građanski princip” na kojem insistira ljevica u BiH je kompromitovan postizbornim inklinacijama ka, a naročito koalicijama jednog dijela BH ljevice sa konzervativnim etničkim nacionalistima najbrojnijeg konstitutivnog naroda.

Po srijedi je koalicija oba nacionalizma: etničkog i građanskog. U ovom konkretnom slučaju bošnjačkog i “bosanskog” (bosanskohercegovačkog).

Za razliku od etničkog nacionalizma koji se bazira na etnokulturnom i vjerskom identitetu naroda građanski nacionalizam definiše naciju državljanstvom, vrijednostima i institucijama države.

Važna odlika građanskog nacionalizma je tzv. “ustavni patriotizam“.

Interesantno je da su ovaj patriotizam i ovaj nacionalizam postali političkim programom građanske ljevice u BiH.

Po meni, ovaj nacionalizam nije u velikoj suprotnosti sa etnonacionalizmom i smatram da nikada nije mogao biti dobra alternativa, niti može biti adekvatan odgovor progresivne i slobodarske ljevice etničkom nacionalizmu koji se bazira na etničkoj pripadnosti, tradiciji i kulturi, a koji predstavlja konzervativna desnica.

Kao prvo: baviti se zastavom, patriotizmom, proširivanjem glomaznog državnog aparata, granicama, armijom, naoružavanjem i sl. jednostavno nije posao današnje ljevice. Vidi se da su lideri i svakojaki savjetnici “lijevih stranaka” ostali bez motiva ili ideje o tome šta je zapravo Ljevica danas pa su krenuli da se nadmeću sa desnicom u državotvornosti i nacionalizmu.

Neću uopšte pretjerati ako izjavim da građanski nacionalizam i ustavni patriotizam čine danas svu političku platformu i program stranaka tzv. građanske ljevice u BiH.

Građanski nacionalizam i ustavni patriotizam su izgleda sve što je preostalo provincijskim ljevičarima kojima je nejasno šta ljevica uopšte danas znači i koja joj je uloga. Oni kao da su odlutali daleko od trendova savremene internacionalne ljevice u svoj provincijski partikularizam, lokal-patriotizam i nacionalizam državica balkanizirane regije.

Određene struje u SDP-u i trenutna koalicija SDA – DF dokazuje da građanski i etnički nacionalizam ne moraju biti konkurencija jedan drugom, već da itekako mogu biti komplementarni.

Nacionalne stranke

Dakle, konačno možemo i zvanično proširiti dosadašnju (prilično jednostranu) definiciju tzv. “nacionalnih stranaka” (političkih partija čija je ideologija nacionalizam), a koja se odnosila isključivo na stranke etničkog nacionalizma u BiH.

U “nacionalne stranke” danas možemo slobodno uvrstiti i one političke partije koje promiču ideologiju građanskog nacionalizma kao što su jedna struja i derivati SDP-a, a to je DF i naročito GS.

Svima njima je zajednički građanski nacionalizam i ustavni patriotizam.

Ne pominjem Našu Stranku zato što se ona ne izjašnjava i ne svrstava u ljevicu. Ali pomenuću BH blok.

Sam naziv “BH blok” i utrka patriotskog “Bosanskog bloka” s njim u patriotizmu ukazuje na nadmetanje dva nacionalizma u BiH. Čak i da je “BH Blok” bio nazvan “Građanski blok“, kako su neki predlagali, bojim se da to ne bi značilo građanski interes i odnos prema autoritarnoj etnonacionalnoj partijskoj državi, već da bi značilo prevazilaženje etnonacionalizma putem građanskog, a ponekad i tzv. “banalnog” (bosanskohercegovačkog) nacionalizma.

Dobar dio BH ljevice se zasniva na konstitucionalnom ili ustavnom patriotizmu. Kada se bolje upoznamo sa pojmom ustavnog patriotizma uviđamo da on insistira na post-nacionalističkom identitetu ali da je vrlo sličan nacionalizmu, s tom razlikom što je baziran na ustavu, a ne na nacionalnom identitetu.

Ustavni patriotizam teži “vrijednostima pluralističkog liberalnog demokratskog ustava”, a ne nacionalne kulture (na desnoj) i kosmopolitskog društva (na lijevoj strani).

Upravo zbog ovog posljednjeg ja se ideološki razilazim sa građanskom ljevicom u BiH. Ja vjerujem prije svega u bosanskohercegovačko i, da tako kažem, jugoslovensko kosmopolitsko društvo, a tek onda u (lokal)patriotizam ustava nacionalnih državica balkanizirane regije.

Uvjerenja sam da su državljanstvo i državne granice, a sa njima i građanski nacionalizam i patriotizam balkanskih državica sekundarni činjenici da dobar dio populacije ima familiju na raznim stranama tih granica (i preko Drine, i preko Save). Stoga, po meni, prisiljavati ih na lojalnost i ljubav državi nauštrb lojalnosti i ljubavi prema sopstvenoj familiji jeste možda za nacionaliste “građanska dužnost”, ali za mene je i negiranje nekih osnovnih ljudskih prava.

To je narod koji je kod kuće svugdje i nigdje.
Koji nigdje nemaju zavičaj u kojem su odrasli.
Već žive danas u Berlinu, sutra u Briselu,
Prekosutra u Parizu, onda u Pragu, Beču ili Londonu.
I koji se osjećaju svugdje kao kod kuće.
POVIK IZ PUBLIKE – “Židovi!”
Oni su jedini koji se zaista mogu smatrati internacionalnim elementima

Internacionalni “elementi”

Etnički nacionalizam nikada nije imao povjerenja u takve.

U jednom svom govoru Hitler se obrušava na onu grupu ljudi koji nemaju zavičajni identitet, koji se ne uklapaju u ideologiju “krvi i tla”, kojima je svejedno gdje u Evropi žive, koji nemaju razvijen osjećaj patriotizma prema nacionalnoj državi čiji su državljani. On ih kritikuje zato što su kosmopolite, zato što putuju, posjećuju rodbinu, obavljaju poslove ili žive u raznim gradovima Evrope. Glas iz publike prepoznaje tu grupu i glasno dobacuje: “Juden!” Hitler ih, zbog navedenih osobina, naziva “jedinim istinskim internacionalnim elementima”, naravno u negativnom smislu.

Nije samo nacional-socijalizam imao problema sa istinski kosmopolitskim i internacionalnilm “elementima”. Jevreji su i u Sovjetskom Savezu bili viđeni kao kosmopolitska prijetnja državi.

Nakon posljednjeg rata, u sukobljenim bivšim jugoslovenskim republikama, a novim nacionalnim državama, “jugoslovenske kosmopolite” su bile i ostale (do dana današnjeg) tretirani skoro kao nekakvi “Jewgosloveni” od strane etnonacionalističkih ideologa, ti od kojih se, i pored državljanstva, i pored svega što im je “naša” država “pružila” i “dala” – ne može očekivati istinski patriotizam i potpuna lojalnost – ako ne etničkom, a ono barem građanskom nacionalizmu (mogu birati između Pepsi i Koka Kole).

Za mene je prava šteta što su se i mnoge ljevičarske partije pridružile taboru nacionalista i tako, ako ne napustile, a ono zasigurno zapustile i zapostavile internacionalizam i viziju kosmopolitskog regionalnog (jugoslovenskog) društva forsirajući klijentelizam i baveći se raspodjelom državnih pozicija kao “ratnog plijena” na osnovu ratnih i drugih patriotskih zasluga decenijama nakon rata.

Moje političko uvjerenje je da je kosmopolitsko društvo ne samo istorijska činjenica već i, takoreći, prirodna pojava na ovim prostorima. Ono je postojalo kao kosmopolitsko mnogo prije nastanka nacionalnih država. Nacionalizmi današnjice su vještačka i ustavima nametnuta pojava.

Za mene je tragično to što je ovdašnje društvo bilo mnogo više kosmopolitsko u prošlosti nego što je to danas, na pragu treće decenije dvadeset i prvog vijeka. U prošlosti su postojale kosmopolitske porodice, bračne zajednice, ne samo u vrijeme Austrougarske, Kraljevine i SFRJugoslavije, već čak i u vrijeme Osmanlija. Poznato je, npr. da je Papa ekskomunicirao sve katolkinje koje su živjele u braku sa muslimanima u Sandžaku u vrijeme kada su se samo muškarci, naročito oni koji su bili u carskoj službi (zbog mogućnosti da im sinovi naslijede posjede koje su stekli služeći Sultanu) konvertirali na Islam.

Tek sa etničkim kleronacionalizmom, koji se graniči sa klerofašizmom (barem što se nepisanih partijskih programa i ciljeva tiče), tek sa najnovijom konzervativnom revolucijom i ideologijom ruralnog reakcionarizma, “kontrola” individualnih sloboda od strane tradicionalnih i novih političkih autoriteta je postala veća, prisutnija, čvršća. Lokal-patriotska etnovjerska grupa sada, sa svojom etno-partijskom državicom, može čvršće i direktnije kontrolisati sve one koji “talasaju”, a koji su prije, u velikim multikulturalnim, kosmopolitskim carevinama imali određenu slobodu – ako ništa drugo,a ono barem da se odmetnu i promijene mjesto boravka, klimu, okruženje.

Tek sada, u etnonacionalnim mikrodržavama, regionalno i bosanskohercegovačko kosmopolitsko društvo je dovedeno u pitanje zahvaljujući stranačkim ideologijama, stranačkim medijima i političkoj praksi što predstavlja veliku regresiju.

Opozicija

Ja ne prihvatam taj trend. Ja mu se suprotstavljam. Ja mu oponiram. Politički i ideološki. Ja mislim da on sužava horizonte i da je neizmjerno štetan za nove generacije koje pokazuju svoj stav o njemu tako što se masovno iseljavaju i odlaze glavom bez obzira sa nacionalizmom ultraretardiranog Balkana.

Ja sam opozicija etnonacionalistima, ali ništa manje i građanskom nacionalizmu.

Ja mogu poštivati ustav i državu čiji sam državljanin/građanin, ali ih zaista ne mogu voljeti više od moje porodice, od moje familije ili šireg kruga dobrih prijatelja koji žive u drugim ili susjednim državama, što ideolozi ustavnog patriotizma i građanskog nacionalizma od mene zahtijevaju. Ti nacionalisti smatraju moju lojalnost širem BH i regionalnom kosmopolitskom društvu, nečim što destabilizuje njihov narod ili državu. Ja sam, izgleda, taj “internacionalni element”.

Ali ja to ne radim namjerno, njima uinat.

Ja sam možda emotivno hendikepiran jer meni je to insistiranje na banalnom i građanskom nacionalizmu, tjeranje da se voli himna, zastava, država i ustav, je za mene isto kao kada bi tražili da gajim duboke osjećaje prema svom trosjedu i da sam mu više privržen nego svojoj porodici. Ja ne mogu gajiti ljudske osjećaje prema stvarima, nepokretnim objektima, kao da su mi najmiliji. Vjerovatno nešto nije u redu sa mnom.

Ja ipak očekujem nešto više i nešto drugo od stranaka ljevice, no trenutno su taj etnički i građanski (Pepsi i Koka-Kola) nacionalizam, nažalost, jedina združena ideologija kojom i građanska ljevica i desnica nabrojnijeg konstitutivnog naroda trenutno raspolažu u svom političkom arsenalu.

Sa moje tačke gledišta, svi oni su zarobljeni u obrazac razmišljanja od svega nekoliko nijansi nacionalizma. A opozicija etničkom nacionalizmu nije građanski nacionalizam. Opozicija i jednom i drugom je internacionalizam.

Partije građanske ljevice su nasjele, no ja se obraćam slobodomislećim i samostalnim ljevičarima u BiH i upozoravam ih da ne smiju nasjesti na to, ne smiju svesti i ograničiti svoje djelovanje samo na lokalni, nacionalni/državni nivo.

Tako nešto je oduvijek bila boljka i smrt ljevice. Nacionalizam, ni etnički ni građanski, jednostavno nije ideološki prostor ljevice. Ljevica se guši i crkava u tom okruženju, kao riba na suhom.

Da bi ljevica uistinu bila ljevicom, da bi bila “kod kuće”, ili “u svom i na svom”, ona se mora držati kursa internacionalizma i biti internacionalnom ljevicom. Ona mora ići suprotno od svih nacionalističkih trendova i djelovati ne samo kroz državu, već i u društvu i to na širem planu: na regionalnom, evropskom, svjetskom planu; mora pratiti trend progresivne internacionalne ljevice.

Zadatak istinske demokratske, liberalne, progresivne, internacionalne ljevice je stoga reintegracija ne samo bosanskohercegovačkog, već i regionalnog društva: pomirenje, povjerenje i “pomiješanje” svih naroda BiH, a time i regije, i obratno: regije, a time i BiH, jer jedno bez drugog ne idu.

Ništa manje od toga ljevičari ne smiju prihvatiti za svoj cilj!

Bosna i Hercegovina je čvorište tih pokidanih veza. Tu sve počinje i završava. Zato ne mislim da su oni ljevičari u BiH koji se svode na bilo kakav nacionalizam i svrstavaju na stranu bilo kojeg nacionalizma, koji se zadovoljavaju nacionalnim/državnim pozicijama, koji su posve nesvjesni ili čak neprijatelji regionalnog kosmopolitskog društva, sposobni odigrati ulogu koju bi kao ljevičari morali igrati u BiH i regiji. Bojim se da su njihovi intelektualni kapaciteti premali i da će njihovo (ne)djelovanje samo ojačati stege etnonacionalne države kao ludačke košulje ovdašnjeg kosmopolitskog društva.

Bojim se da prenisko “državničko držanje” ovdašnjeg političkog neba od strane ovih “bosanskohercegovačkih Atlasa” već treću deceniju i mandat savija zdrave kičme, guši i pritišće zdravu pamet i slobodarske snove ljevice spuštajući ga svakim izbornim ciklusom sve niže.

Ljevica mora biti internacionalna po svaku cijenu. Mora biti regionalna. Tim više ako nas desničari zbog toga nazivaju izdajnicima države, nacije, naroda. To je jedini istinski otpor sverastućem fašizmu. Neće se niko od tih naroda spasiti sam, uzdajući se samo u sebe. Ta retorika je opasna i poznata:

Samo u nama samima leži budućnost Njemačkog naroda.

Ljevičar mora biti antifašista, antinacionalista i internacionalista. U suprotnom nije ljevičar.

Zavirite u sebe i zapitajte se da li ste ljevičari: da li si kosmopolit, internacionalista, da li si antifašista, antinacionalista (svih oblika nacionalizma: i etničkog i građanskog), da li si za reintegrisano kosmopolitsko bosanskohercegovačko i regionalno društvo, za mir i pomirenje naroda BiH i regije, za internacionalnu saradnju i druženje, za širenje pogleda i poznanstava?

Ako nisi, onda nisi ljevičar i nemoj se deklarisati kao ljevičar, jer problem Ljevice u BiH nisu deklarisani desničari: konzervativni etnički kleronacionalisti, fašisti, već desničari, nacionalisti koji se deklarišu kao ljevičari i plasiraju svoj neokonzervativni građanski nacionalizam koristeći se lijevim partijama u BiH.  

Krajnja ljevica

Činjenica je da je ljevica “najbrojnijih naroda” u državama regije bila popustljiva prema nacionalizmu i dozvolila homogenizaciju tih naroda tako što je, između ostalog, koketirala sa partijama koje su promovisale i forsirale ideje krajnje desnice.

Činjenica je da ljevica to radi i danas, da i dalje nema ni snage, niti hrabrosti da odlučno ustane protiv kleronacionalističkog folklora i zvanične politike, da pokaže spremnost da svim sredstvima pomogne pomirenju, zaštiti i reintegraciji društva, odbrani zajedništva bratskih naroda, mira, prijateljstva, naklonosti, ljubavi i pomiješanosti slobodnih i naprednih građanki i građana BiH i regije.

Ljevica je podvila rep i stala uz reakcionare, neoliberalne konzervativce, nacionaliste.

Ona na ovim prostorima odavno nije internacionalna, revolucionarna, progresivna. Ona je lokal-patriotska, oportunistička, konformistička, prodana i podanička, kompromitovana, korumpirana, nezainteresovana za stanje slobode progresivnih i slobodarskih građanki i građana.

Ona sebe može zvati, ali mi je ne možemo smatrati ljevicom.

Ne samo u BiH, već u čitavoj regiji se moramo organizovati u novu, internacionalnu, hrabriju, radikalniju, krajnju i beskompromisnu slobodarsku ljevicu.

A šta je to krajnja ljevica?

Da se podsjetimo, otprilike:

Krajnja lјevica (ekstremna lјevica, ultra-lјevica) predstavlja pojam kojim se označavaju politički pokreti, političke stranke i političke ideje koji pripadaju lјevici.

Krajnja lјevica teži nadilaženju svih formi društvene stratifikacije. Krajnja ljevica se zalaže za društvo koje bi bilo bazirano na individualnoj i kolektivnoj slobodi, jednakosti, solidarnosti i međusobnoj pomoći, lišeno svih oblika represije, hijerarhije i vlasti pojedinca nad pojedincem.

Pripadnici krajnje ljevice smatraju da je za ostvarivanje ovih ideja neophodno raskinuti sa svim oblicima autoritarnog načina organizovanja. Zbog toga se jedni organizuju u političke stranke i teže da parlamentarno djeluju anti-sistemski odozgo, dok se drugi organizuju vanparlamentarno, na radnim mjestima, u obrazovnim institucijama, i uopšte svim mjestima na kojima su pojedinci poniženi i izrabljivani, na principima nehijerarhijske direktne demokratije djelujući anti-sistemski – odozdo.

Pripadnici krajnje ljevice smatraju da je svijet podijeljen na potlačene i tlačitelje, na eksploatisane i eksploatatore: na one koji su primorani prodavati svoju radnu snagu kako bi osigurali društveno i fizički funkcionalnu egzistenciju, i one koji tu radnu snagu iskorištavaju.

Interes radnih ljudi je suprotan interesima vladajuće i privilegovane klase koja ih iskorištava. Sve strukture, organizacije ili pojedinci koji nastoje uspostaviti, održati i intenzivirati takvo stanje, za krajnju ljevicu predstavljaju prijetnju i negaciju ljudske slobode.

Zalažući se za društvo bez klasnih razlika krajnja ljevica je protiv države. Ona je za odumiranje ili ukidanje države kao strukture čija je jedina svrha osiguravanje i zaštita privilegija i interesa vladajuće elite i izrabljivačkih odnosa u društvu. Takva država je izvor nacionalizma i diskriminacije.

Krajnja ljevica zahtjeva temeljnu transformaciju polarizovanog, eksploatatorskog i nehumanog društva u društvo slobode, jednakosti i solidarnosti – u samoupravnu demokratiju radnih, produktivnih i kreativnih ljudi.

Tri osnovna principa krajnje ljevice su:

Samoupravljanje – što znači upravljanje sobom, svojim radnim mjestom i svim ostalim aspektima života. Ono podrazumijeva direktno i ravnopravno učestvovanje svih članova u aktivnostima zajednice.

Krajnja ljevica se zalaže za to da pojedinci, kolektivi, radna mjesta, opštine, gradovi i druge zajednice/jedinice samouprave, same direktno-demokratski odlučuju o svojoj sudbini, po svojoj slobodnoj volji, bez uplitanja bilo kakvih autoriteta (partijskih i drugih elita).

Federalizam, imajući u vidi svačiju autonomiju, na ravnopravnim osnovama povezuje sve društveno-ekonomske grupacije u jednu zajedničku organizaciju. Federalizam je svojom strukturom zapravo federacija federâcija, odnosno konfederacija.

Uzajamna pomoć je prirodniji način napredovanja pojedinca i cjelokupnog društva (vrste) u odnosu na međusobno takmičenje (preživljavanje jačih) na koje se oslanja ideologija imperijalizma kao najvišeg stadija kapitalizma.

Stoga je krajnja ljevica anti-autoritarna, anti-imperijalistička, anti-militaritička, anti-klerikalistička, anti-nacionalistička ili, ako vam se više sviđa: direktno-demokratska, socijalistička, slobodarska, sekularna, internacionalistička…

Ko su reakcionari “unas”?

Reakcionarizam je više nego prisutan u ovdašnjem društvu. To se vidi po rastućem revanšizmu i historijskom revizionizmu čak tri decenije nakon pada samoupravnog socijalizma.

Reakcionarizam je glasan i protivan progresu. Ispoljava se i kroz konzervativnu revoluciju.

Reakcionari žele povratak na prethodno stanje (status quo ante), povratak na stari režim (ancien regime): hijerarhijsko društvo vlastele na vlasti i poslušnih sluga i kmetova koji porezima finansiraju životni stil i privatne biznise etnonacionalne elite.

Žele velike klasne razlike, žele oživjeti feudalizam i aristokratske privilegije, a veliki su protivnici napretka slobode i jednakosti, modernizacije, industrijalizacije, republikanizma, liberalizma i socijalizma.

Oni nastoje polako ukloniti sve tragove istorijskog progresa koje je društvo imalo posljednjih stotinu godina, sve ekonomske, političke, pa i kulturne promjene koje su se desile u društvu tokom Moderne. Stoga su i antimodernisti.

Žele poništiti istoriju, emancipaciju žena, manjina, klasnu borbu, urbanizaciju, građansko društvo i kulturu te ponovno uspostaviti nekadašnji, “birvaktilni” društveni i politički režim koji oni zamišljaju, romantiziraju ili idealiziraju kao “bogomdan” i jedini ispravan.

Reakcionari su suprotnost progresivizmu. Oni su suprotnost prosvjetiteljskom slobodarstvu. Zagovornici su uklanjanja svih revolucionarnih tekovina. Oni su kontrarevolucionari.

Reakcionarizam se vezuje uz politički spektar desnice. Reakcionari se smatraju bliskim konzervativcima, ali se od njih razlikuju radikalizmom svojih stavova i insistiranjem na povratku na staro (umjesto očuvanja trenutnog “status quo”). Reakcionari su pojedinci, organizacije i pokreti čiji se stavovi smatraju nazadnim ili prevaziđenim.

Reakcionari među nama

Oni sve međuljudske i institucionalne odnose razumijevaju kroz dominaciju, kroz vertikalu moći, tumače ili pretvaraju u odnos sluge i gospodara. Kao da svjesno odbacuju koncept i mogućnost jednakosti, ili pak ne posjeduju intelektualni kapacitet da ga pojme. Možda se radi o nedostatku empatije ili emotivne inteligencije, o traumi nedostatku pažnje, nježnosti ili ljubavi u djetinjstvu, a možda je sve to zapravo psihosocijalna klima koja pokreće, koju proizvodi i podrazumijeva svako hijerarhijsko društvo.

Jer čak i u ranoj mladosti takvi nemaju “raju”, ne traže sebi jednake, ne razvijaju ravnopravan, zdrav individualni odnos sa drugima, već djeluju kroz ulogu, kroz poziciju u društvu (ili družini) instinktivno tražeći sebi slugu ili pak gospodara. Servilni i snishodljivi isprva, ako naiđu na nekog ko ne prihvata ulogu njihovog gospodara već insistira na jednakosti, vide to kao slabost i brzo “zajašu” penjući se u svojoj glavi na društvenoj ljestvici.

Na isti način shvataju i odnos prema ženi. Za njih, brak je institucija koja legalizuje odnos muškarca i žene kao odnos gospodara i roba. Potvrdu svoje dominacije i takvog bračnog odnosa pronalaze u “vjerskoj tradiciji”. Za novčanu naknadu provincijalni kler potvrđuje i promoviše ovakav odnos sile i moći (a ne ljubavi) u čitavom društvu.

Sama porodica je ustrojena hijerarhijski. Djeca su često posve obespravljena. Djeca “moraju da slušaju” i rigidan pristup ovakvom odgoju, braku i porodici često vodi do epidemije porodičnog nasilja, odražava se na psihosocijalnu klimu u čitavom društvu, u obrazovnim institucijama gdje svjedočimo eskalaciji vršnjačkog nasilja.

Naravno da iz ovakvih porodica, ovakve kulture i ovakvih uslova teško izlaze oni koji razumiju ili su u stanju razviti moderno, slobodno, građansko društvo jednakosti, osim kada se radi o prosvijetljenim i slobodoumnim pojedinkama i pojedincima koji upravo zbog svog iskustva, svog svjedočanstva tom tlačiteljskom, dogmatskom, autoritarnom društvenom poretku postaju lideri slobodarskog progresa.

To su reformatori društva, prosvijetljeni revolucionari. Oni su za slobodu i jednakost, za solidarnost, a ne za tlačenje, porobljavanje i eksploataciju.

Čime se reakcionari bave?

Reakcionari razumiju samo tradicionalne odnose koje je dominantna grupa u prošlosti razvila i uspostavila u tradicionalnom hijerarhijskom društvu prema robu, kmetu ili ženi, ili djeci, uspostavljajući hegemoniju kulture po kojoj ovi moraju da šute i trpe da bi im se oprostilo. (Najčešće moraju da trpe svoje nadređene, svoje zemaljske gospodare, establišment, elitu, muževe, roditelje, uglavnom radi toga što je to običaj tj. tradicija koja obećava nagradu poslušnima, na ovom ili onom svijetu.)

To su, kako vidimo, sve ostaci tradicionalnog hijerarhijsko društva u kojem nema slobode i jednakosti svih, već postoje nadređeni i podređeni; ostaci društva velike nejednakosti, siromaštva i zaostalosti.

Društvena reforma i revolucija podrazumijevaju promjenu, progres, emancipaciju, oslobođenje iz navedenih društvenih odnosa, no reakcionari nastoje vratiti i ponovo utvrditi te odnose fanatično uvjereni da su ti odnosi jedini ispravni. Oni to čine svakodnevno svojim ličnim društvenim i političkim angažmanom.

Čine to u slobodnom, demokratskom, građanskom društvu. Demoniziraju slobodu. Preziru progresivne pojedince. Preziru jednakost. Zazivaju hijerarhiju. Ironija u svemu tome je da to čine putem liberalne demokratije, otvoreno i slobodno, koristeći sva prava i slobode koje im ustav jedne moderne, demokratske, sekularne države omogućava i garantuje.

Zahvaljujući liberalnoj demokratiji oni mogu slobodno, aktivno, direktno raditi na njegovoj sistematskoj razgradnji i uspostavi ekskluzivnog, tradicionalnog, hijerarhijskog društva, feudalnog političkog i ekonomskog režima.

PLAN X: podjela SDP-a

Prvo da informišem svoju bazu. Mislim da je fer da svi koji su glasali za mene znaju da ne učestvujem u tzv. “kadroviranju” koje je ovih dana vruća tema u mnogim strankama. To znači da ne predlažem nikoga za SDP-ove direktore i članove upravnih odbora za kantonalna preduzeća i institucije i to, ni kao član, ni kao parlamentarac. Ali ne zato što sam kažnjen ili zato što nemam koga da predložim.

Kao prvo: velika je bitka oko pozicija i partija ima članove koji već dugo čekaju priliku da se na ovaj način zaposle.

Kao drugo ja sam “novi”, a već iritiram idejom da partija može da postavi na sve ove (očigledno političke) pozicije i nestranačke ljude.

Kao treće, probao sam na početku osigurati da ministar prostornog uređenja bude prepoznati ekspert u svojoj struci pa sam doživio blagi linč i popriličan prijezir od nekih članova partije zbog toga što sam otvoreno tražio da mi se prepozna to pravo tvrdeći da su moji glasači SDP-u donijeli jedan resor više i insistirao da na toj poziciji bude nestranački ekspert. To je bilo protumačeno i osuđeno kao svojevrstan elitizam. Tada mi je rečeno da se moraju ispoštovati partijski statut, pravila i procedure da bi zatim postavili koga drugi i kako drugi hoće.

No dobro.

Ja sam vjerovao da mi to pravo pripada s obzirom da sam izabran od građana i predstavljam njihovu volju, a ne imenovan od partije na partijsku ili državnu funkciju kako bih predstavljao volju centrale. Drugim riječima: moj mandat i autoritet dolazi “odozdo”, iz baze, i demokratski je, a ne elitistički i autoritarni da dolazi “odozgo”, sa partijskih pozicija. Čudi me da to u partiji nisu znali razlučiti.

Ovih dana su me obavijestili da dostavim svoje prijedloge, ali sada nemam namjeru da to radim i da se tim bavim. Nisam zainteresovan za takvu vrstu aktivnosti u partiji.

PLAN “CENER”

Koji je Plan X sada, u ovom trenutku?

Ako 16. marta Glavni odbor SDP-a odluči da me ne izbaci već da me zadrži u partiji, to će zasigurno biti uz neki ukor ili disciplinsku mjeru. Da li to znači da moram zašutiti?

Mislim da ću “trgovati uticajem” u partiji tako što ću se odreći svog uticaja u svim partijskim poslovima koji podrazumijevaju tokove novca i državnog kapitala (prepustiću to lakomim materijalistima koji su u partiji uglavnom radi materijalnog interesa) u zamjenu za uticaj baziran na socijalnom i simboličnom kapitalu.

Šta to znači?

To znači da bi prepustio sve terenske poslove partijskim operativcima (za šta i postoje) i preuzeo idejno vođenje, tj. ideološko kormilo sarajevskog SDP-a.

Ako ne budem izbačen iz partije i ako Enver Bijedić izdejstvuje autonomiju njegovog SDP-a u TK, ja ću posve otvoreno i drsko zatražiti autonomiju i liderstvo SDP-a u KS, ili barem u OO Centar. Zahtijevaću reciprocitet u Sarajevu svemu što je ustupljeno Bijediću u Tuzli.

Neka Tuzla bude centar Bijedićeve ljevice: birokratske, konzervativne, autoritarne ljevice, militantne, radničke, seljačke, kako god želi, ali Sarajevo ima da bude centar progresivne, urbane, slobodarske/liberterske, civilne/građanske, korisničke/potrošačke, revolucionarne, intelektualne Ljevice.

Zahtijevaću jednaku autonomiju sarajevskog SDP-a od “centrale”. Ako ne dobijem saglasnost GO samoproglasiću se glasnogovornikom i liderom progresivnog slobodarskog civilnog građanskog krila SDP-a BiH sa sjedištem u Centru Sarajevo gdje će se putem interneta moći učlaniti progresivni i slobodarski ljevičari iz čitave BiH i šire.

KONGRES

Razdvojićemo i decentralizovaćemo partiju na različita krila.

Na Kongresu ćemo mijenjati statut partije, demokratizirati partiju, decentralizirati je tako da statut prepozna i legitimizira različite sekcije unutar partije kao ravnopravne i legitimne.

Novi statut će primoravati uticajne krugove moći da se definišu, artikulišu, profiliraju, da daju sebi neki naziv, izaberu neki logo, a ne da djeluju iz sjene, love u mutnom, pa neka članstvo slobodno bira s kim će.

Niko nikom neće biti nadređen. Nema većinskog i manjinskog mišljenja, već pluralizam, raznoumlje u kojem smo svi slobodni i jednaki.

SDP je trenutno podijeljen onako kako je podijeljena država. Ponajviše teritorijalno. U potpunosti je podređen toj podjeli. Definisan je državom i državnom strukturom. On je refleksija države.

Interesantno je da on po unutrašnjoj strukturi, da tako kažem, oponaša državu. Postoji obično članstvo sa nekakvom lokalnom samoupravom na koje rukovodstvo ne obraća pažnju, dok je na vrhu svojevrsna elita koja je struktuirana kao “vlada u sjeni”: čitava jedna garnitura, tim ljudi koji se formira unutar partije samo da bi kao takav prešao na državne pozicije. Uzgoj te elite i njihovo instaliranje u vlast je, čini se, čitava bit partije. Oni vode partiju, ali država je stvarni cilj i svetinja, što njihova predizborna, a i post izborna retorika i potvrđuje. Partija je instrument, pomagalo u tom procesu. Ja čak mislim da mnogi ni ne vide problem u tome.

Kakve promjene, kakve reforme u društvu i državi mogu doći iz partije koja je i sama koncipirana i struktuirana po uzoru na disfunkcionalnu državu?

Po meni, važno je decentralizirati partiju na drugačiji način – ne po mjestu stanovanja, opštinskim i kantonalnim odborima – već po afinitetima, ideološki. Tako će članovi moći sami odabrati sebi svoju centralu: zabavnu ili narodnu, progresivnu ili konzervativnu, revolucionarnu ili reakcionarnu, slobodarsku ili dogmatsku, u zavisnosti čemu naginju, ali neće biti hegemonije niti će se manjina morati konformisati većinskom mišljenju i homogenizirati u jednoumlje.

Moći će prelaziti iz jednog krila u drugo, ako se ne snalaze, ne pronalaze, ako ne mogu upratiti priču, itd.

Neko iz Tuzle, Brčkog, Mostara, Banja Luke, Bijeljine, Bihaća, Maglaja, Trebinja, Tomislavgrada, Čikaga, Bostona, Štokholma – moći će se elektronski učlaniti u Progresivno krilo SDP čije sjedište je u Sarajevu, ako to želi, ako se vidi u društvu progresivne omladine, umjetnika, intelektualaca, sanjara-slobodara, revolucionara, ako želi internacionalno, kosmopolitsko Sarajevo.

Ako pak ljevicu vidi uglavnom kao raspored budžeta, birokratsko administriranje socijalne države, ili patriotizam – neka se učlani u tuzlansko krilo, itd, i sl.

Mi to moramo učiniti da bi izbjegli autoritarnu centralizovanu vladavinu partijske elite koja zloupotrebljava i monopolizira “demokratski centralizam” statuta i manipuliše njim.

Moj cilj je od početka taj da SDP postane okosnica ujedinjene ljevice, svojevrsna “kišobran partija” širokog spektra ljevice, raznih orijentacija, sekcija, od progresivnih, liberterskih, “zelenih”, pa do klasične ljevice, da popunimo sve rupe koje trenutna šuplja ljevica ima, a to ne može dok je partija jednoumna, skučena, tijesna, neintelektualna, bez ideološke orijentacije, sve dok je vode neoliberalni pragmatični operativci i biznismeni.

Partijska firma-država

Zar ljudi još nisu skontali da im biznismeni na čelu partije, a pogotovo države, nisu najbolje rješenje?

Šta očekujemo od njih, da od nas naprave milionere? K'o biva: ako nas vode poduzetni bogataši – svi ćemo postati tajkuni. Dobro, a ko će da radi? Ko će da bude jeftina radna snaga?

Jer da bi neko mogao jako dobro da živi, taj mora ili da “nasadi” ili da upregne jako mnogo ljudi da rade za njega ili nju.

A gdje da nađe takve?

Vele kockari: ako ne možeš da provališ ko ga za stolom puši – taj si.

“Bizmismeni” u vrhu partije ili vlasti pored direktne eksploatacije jeftine radne snage svog članstva ili naroda imaju još par opcija:

1. Da ne plate poreze,

2. Da eksploatišu prirodna bogatstva bez koncesije,

2. Da direktno pljačkaju državu preko tendera, javne potrošnje, nabavki i to…

… što se opet svodi na uzimanje lopatom onoga što su porezima od nas prethodno pokupili.

Zar ste mislili da će oni partiju ili državu, ili partijsku državu, voditi kao privatnu firmu, a da neće zapravo voditi svoje privatne firme na račun vam partije ili države?

Čudi me da se niko toga nikad prije nas i osim nas nije sjetio: stapanja partije, države i biznisa u jedan organizam tender-partijsko-državnog kapitalizma.

Ako se i dalje pitamo kako je moguće da su nas tako lako preveslali – odgovor je prejednostavan: svašta su nam lijepog obećali, a nama zinulo dupe. Zato su nam i mogli zaćerati toliko duboko koliko su nam ga zaćerali.

Toliko smo srasli i srodili se s njima u zajedničkom oportunističkom snošaju da više ne možemo razlučiti svoj interes od njihovog i obratno. K'o jedno tijelo smo. U jedinstvu i jeste snaga tog zaguljenog i zadojenog partijsko-državno-nacionalnog “korpusa” sa partijskom nacionalnom elitom o'zgo, dok ga mi dole dojimo na sve četiri.

Mandžurijski kandidat

Neka politička mišljenja ne preovladavaju zato što su ispravna, objektivna, stručna, realna, najbolja, već zato što vladajuće strukture i elite insistiraju na njima. One ih siju, reklamiraju, forsiraju da bi potom požnjeli glasove, da bi na tim političkim mišljenjima gradili i utvrdili svoje političke pozicije.

“Balegari ne vjeruju sreći.” Oni prvo moraju dobro da nađubre, da plasiraju i istovare dovoljno “bullshit”-a, tj. balege po glavi stanovnika kako bi javnost proklijala ubjeđena u onu političku istinu i stvarnost koju su im ovi zadali.

NARODI BiH

Kada se radi o tzv. “nacionalnom ključu”, on u BiH nije nešto što je tek sa Dejtonom zaživjelo. Postojalo je to i prije, i za vrijeme tzv. Samoupravnog socijalizma.

To je sovjetski princip koji je Komunistička partija primjenjivaila u BiH. Na kraju krajeva, kada malo razmisliš, Dejton je samo producirao ono što je duh ZAVNOBiH-a poetski definisao kao “ni srpsku, ni hrvatsku, ni muslimansku, već i srpsku, i hrvatsku i muslimansku BiH”.

Naime, ni ZAVNOBiH nije pretjerano insistirao na građanskoj republici, niti na nekakvoj građanštini (možda zbog antiburžoaske ideologije), već upravo na narodima: na konstititivnosti i jednakosti, bratstvu i jedinstvu naroda bivše federativne republike.

Zato ne vidim prevelike razloge ni za trijumf desnice kada se o konstitutivnosti “njihovih” naroda u BiH radi, jer svi ti narodi su bili konstititivni u SFRJ od 1974. (s tim da je taj Ustav prepoznavao narode i “narodnosti”, a u BiH tek ponegdje su prepoznati “Ostali”), niti ima razloga za preveliko negodovanje ljevice (pogotovo one koja je nasljednik SKBiH, jer je i ta partija prepoznavala i koristila “nacionalni ključ” u socijalizmu).

Ponajmanje razumijem ono kada se i jedni i drugi obruše na Dejton zbog svega toga. (Eto Dejton i “stranci” su krivi što ovdašnje narode i građane decenijama vode jedni te isti krimogeni i opskurni, nikad dorečeni, kontroverzni idioti koje bira vječno nezadovoljna inertna masa.)

No da ostavim sada tu analizu za neku drugu priliku. Šta me buni ovih dana?

Jednostavno ne mogu da dokučim duboku mudrost po kojoj ljevica uz pomoć etnonacionalne stranke “najbrojnijeg naroda” oportunistički koristi taj “ogavni etnički princip” da bi očitala bukvicu iz građanskih principa etnonacionalnoj stranci najmalobrojnijeg konstitutivnog naroda koji je iz više razloga naprosto sveden na manjinu (nekih 15-tak % u BiH).

Ja ne razumijem i ne vidim zašto bi to trebao biti posao ljevice, pogotovo na taj način: obračunavanje sa najslabijim, u savezu sa najjačim desničarem. Zašto bi ljevica morala zajedno sa SDA disciplinovati HDZ, ili SNSD, ali ne i SDA?

Kao da takva aktivnost ne ojačava poziciju najjačeg i najbrojnijeg na desnici, u ovom slučaju Bošnjački nacionalizam u produkciji SDA čije insistiranje na “jedan čovjek – jedan glas” neodoljivo podsjeća na princip zbog kojeg se raspala SFRJ i počeo rat, uzimajući u obzir da su Srbi tada u toj državi bili najbrojniji narod.

MIROTVORNA LJEVICA

Mislim da je za ljevicu bolje stati na stranu slabijeg i izbalansirati nacionalizme kako bi neutralizirali jedni druge, što i jeste zamisao Dejtona – da niko ne bi dominirao.

To je važno i zbog ljudskih i građanskih prava. To je važno i zbog pomirenja, povratka, reintegracije – balansirati i time neutralizirati nacionalizme, jer samo na taj način, insistirajući na principu jednakosti kvaliteta, a ne na sili i kvantitetu, tj. brojnosti (jer sva tri naroda su podjednako “kod kuće” u BiH, podjednako “vlasnici” ove države) smanjuje se zategnutost, ekstremizam, homogenizacija, radikalizacija, a postiže mir u kući, umjerenost, opuštenost, sigurnost, stabilnost.

To neko mora raditi u ovoj državi!

Neko mora biti neutralan, jer tri etnonacionalne stranke su pristrasne, po definiciji. Neko mora arbitrirati, balansirati. Neka ljevica, bilo kao opozicija ili kao pozicija građanskog bloka. Ali ne kao “četvrtog”, već kao “drugog”: jedinstvenog i ravnopravnog protutega etnonacionalnoj trojici i njihovoj priči.

A to ne čini ovakva SDP, DF, GS ljevica.

Ona nije neutralna, građanska kako tvrdi. Ona se aktivno svrstava, brani i brigu brine za “vitalne nacionalne interese” jednog naroda. Štaviše, u tom deliriju ide toliko daleko da bi sa “patriotskim blokom”, zajedno sa najvećom etnonacionalnom strankom najbrojnijeg naroda branila (nacionalnu) državu ovog puta od volje drugih, “nedobronamjernih” konstitutivnih naroda.

Šta ljevica radi u tom društvu? Kakvu to priču i retoriku i s kim dijeli?

U svemu tome ovakva ljevica pokazuje da nije građanska, da nije civilna, da nije demilitarizovana, antiratna. Time što uporno evocira svoju vojnu ulogu i pripadnost jednoj od zaraćenih strana u prošlom ratu, ova promašena retorika kao i sama ljevica postaje posve deplasirana, miljama daleko od potrebne uloge savremene, progresivne, osloboditeljske, građanske/civilne ljevice.

I onda, kada više nema kud (jer je potrošena i oštećena kakva jeste proklizala “udesno”), sjeti se da uloži kviska ni manje – ni više nego ekonomije! “Ljudi”, veli, “hajmo, ba, o ekonomiji.”

Postavlja se pitanje: zašto bi bilo kome, pogotovo onom ko za sebe tvrdi da je patriot ove države, kao i njen najviši dužnosnik, smetao ustavni etnonacionalni ekvilibrij Dejtonske Bosne? Zašto bi dizao hajku protiv jedne ili dvije etnonacionalne stranke, a pod ruku sa trećom i najvećom, osim ako nije njen “Mandžurijski kandidat”?

LIDERSTVO LJEVICE

Vidite, ostrašćenost velikog broja Bošnjaka (bez obzira na njihovu političku orijentaciju) u odnosima prema Hrvatima BiH je ili generisana unutar pojedinih stranaka ili kvalitetno eksploatisana s njihove strane, no u oba slučaja možemo slobodno i otvoreno reći da nikako nije pozitivna pojava u društvu i mnogonarodnoj državi.

Ja, na primjer, vjerujem da uloga lidera ljevice u takvoj situaciji mora biti ta da smiruje te tenzije, te strasti, da miri narode BiH, a ne da eksploatiše etničke sukobe, da ubire političke poene na tim sukobima, pogotovo ne na ratnim sukobima prošlosti. Vidite, tako nešto istinska antifašistička, internacionalna i progresivna ljevica ne prašta ni desničarima, a kamoli onima koji poziraju kao ljevičari.

Mislim da BH, pa ni regionalna ljevica nema trenutno lidere dorasle istorijskom momentu, spremne da istupe i povedu narode i građanstvo u mir i pomirenje. To je u prvom redu zato što političari ljevice još uvijek i sami lično, tj. privatno profitiraju na trenutnom sistemu baziranom na “zavadi pa vladaj”, neki svjesno, a neki po inerciji, slijedeći diskurs desnice. To nisu lideri. To su konformisti koji se savijaju kako vjetar desnice puše. Zato ih ne treba doživljavati kao lidere, tj. ne dopuštati i ne prepuštati im se da nas vode, jer se i sami povode za desnicom.